Omówienia własne artykułów i haseł encyklopedycznych Mariana Mazura, w kolejności chronologicznej — po jednym zdaniu na tekst i odnośniku do dłuższego omówienia. Teksty publicystyczne z lat sześćdziesiątych omawiamy jako głos w sprawie nauki i nauczania, bez ocen epoki.
1963–1967
- 1963 — „Cybernetyczna maszyna” (hasło w „Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN”): podział maszyn samosterownych według zasady działania i według zastosowań, od tłumaczących po modele zwierząt. Omówienie
- 1963 — „Cybernetyka” (hasło w tej samej encyklopedii): obraz całej dziedziny — zakres, historia nazwy, metoda, styki z innymi naukami i przewidywanie, że cybernetyka stanie się podstawą wykształcenia ogólnego. Omówienie
- 1963 — „Myślenie maszyn” („Problemy”): przystępny wykład cybernetycznej teorii myślenia — korelator, homeostat i wniosek, że maszyna myśląca musiałaby działać we własnym interesie. Omówienie
- 1965 — „Cybernetyka a humanitaryzm” (tom „Cybernetyka. Argumenty za i przeciw”): odpowiedź na zarzut poniżania człowieka i pokazanie, jak miara informacji ujawnia zarówno niedocenianie, jak i przecenianie ludzi. Omówienie
- 1965 — „O cybernetyce i cybernetykach” (ten sam tom): polemika broniąca cybernetyki jako ogólnej nauki o sterowaniu, z rozróżnieniem umiejętności i zawodu cybernetyka. Omówienie
- 1965 — „Twór skostniały” („Argumenty”): szkoła oceniona przez pryzmat sprzężeń zwrotnych i rodzajów informacji, z podziałem na wiadomości i poglądy, do którego autor wraca w dalszych artykułach. Omówienie
- 1965 — „Źle z języków obcych” („Argumenty”): plan nauczenia czterech języków przez ściśle dobrane, bezbłędnie opanowane minimum słów i zwrotów. Omówienie
- 1966 — „O potrzebie cybernetycznych badań rozwoju” („Problemy Inwestowania i Rozwoju”): rozwój jako przesuwanie się równowagi funkcjonalnej i dwa jego kryteria — bezwzględne i względne. Omówienie
- 1966 — „Szkoła bez lęku” („Argumenty”): krytyka tradycyjnego egzaminowania i propozycja nauczania programowanego z maszynami uczącymi i egzaminującymi. Omówienie
- 1966 — „Źle z historii” („Argumenty”): historia jako narzędzie przewidywania — szukanie mechanizmów zamiast samej relacji zdarzeń, porządek od ogółu do szczegółu, dyskusja zamiast egzaminu z przyczyn. Omówienie
- 1966 — „Źle z matematyki” („Argumenty”): wykresy, pojęcie funkcji, optymalizacja i krytyczne czytanie statystyki zamiast mozolnych zagadek rachunkowych. Omówienie
- 1967 — „Informacja — dezinformacja — pseudoinformacja” („Argumenty”): przystępna zapowiedź „Jakościowej teorii informacji” z systematyką przekazu wiernego, zniekształconego i niepewnego. Omówienie
- 1967 — „Integracja nauczania” („Argumenty”): przeciw dzieleniu wiedzy na szufladki — szkoła ma uczyć ogólnych pojęć potrzebnych do rozwiązywania problemów optymalizacyjnych. Omówienie
1969–1999
- 1969 — „Świadome działanie jako rozwiązanie problemu optymalizacyjnego” („Nauczyciel i Wychowanie”): każda decyzja to wybór wielkości decyzyjnej przy danych parametrach i kryterium, a o trafności rozstrzyga głównie wcześniejsze postawienie problemu — z przykładami ze szkoły. Omówienie
- 1976 — „Pojęcie systemu i rygory jego stosowania” (materiały szkoły inżynierii systemów; tekst według przedruku z 1987 roku): system jako zbiór elementów i relacji, pięć rygorów metody systemowej i trzy rodzaje problemów decyzyjnych. Omówienie
- 1980 — „Społeczne znaczenie cybernetyki” („Nowe Drogi”): przegląd dla szerokiego czytelnika — sprzężenie zwrotne, metoda systemowa, liczenie relacji, trzy rodzaje decydentów, homeostaza społeczna i charakter człowieka. Omówienie
- 1981 — „Zagadnienie prawdy w nauce” („Zeszyty Naukowe Stowarzyszenia PAX”): prawda i nieprawda opisane systematyką informowania, odróżnienie fałszu od kłamstwa oraz nauki od filozofii i sztuki według obowiązku dowodu. Omówienie
- 1983 — „Homeostaza społeczna” (tom „Procesy samoregulacji w oświacie”): samoregulacja społeczności działa dokładniej i taniej niż organizacja, ale nie pozwala przejść przez chwilowe pogorszenie; zastosowania w oświacie. Omówienie
- 1984 — „Jaka szkoła?” („Przegląd Tygodniowy”, druk pośmiertny): szkoła uczy przyjmowania informacji, a nie podejmowania decyzji, więc powinna dawać uczniom rzeczywiste wybory i swobodę nauki według uzdolnień. Omówienie
- 1999 — „Tajemnice charakteru czyli poznaj samego siebie” (broszura, wydanie pośmiertne): popularny wykład teorii charakteru — poziom, dynamizm i szerokość charakteru, stosunki między ludźmi, złudzenia charakterologiczne i ocena postaci w sztuce. Omówienie
Omówienia własne, wersja robocza; definicje pojęć — w słowniku, ze źródłem.