Marian Mazur, „Informacja — dezinformacja — pseudoinformacja”, tygodnik „Argumenty” 1967, nr 22 (468), s. 1 i 6–7; z cyklu „O szkole cybernetycznie”.
Kiedy przekaz jest wierny, a kiedy coś po drodze dodaje, gubi albo zaciera? Mazur kieruje to pytanie do nauczycieli, bo ich zawód polega na przekazywaniu informacji, a więc jest procesem cybernetycznym. Proponuje im swoją systematykę jako narzędzie do sprawdzania własnych lekcji pod kątem zniekształceń, a szkole — oparcie nauki na regułach ogólnych, z których szczegóły da się odtworzyć bez wkuwania; ilustruje to prostą próbą pamięciową.
Sednem artykułu jest podział przekazów według tego, co obraz robi z oryginałem. Gdy obrazy niosą coś innego niż oryginały, mamy dezinformację w trzech odmianach: dodanie tego, czego nie było (symulacja), przemilczenie tego, co było (dysymulacja), i odwrócenie (konfuzja). Gdy nie wiadomo, czy obraz jest wierny, chodzi o pseudoinformację; jej źródłem bywają m.in. wyrazy wieloznaczne i sygnały, których brak może znaczyć dwie różne rzeczy. Przekaz rzetelny autor także rozkłada na przypadki: tożsamość, jednakowość, podobieństwo i wyrównanie zniekształcenia drugim przekształceniem (z udziałem interkomunikatów). W książce odpowiadają im transinformowanie tożsamościowe, równościowe, analogowe i kompensacyjne.
Podział stoi na kilku pojęciach podstawowych, wyprowadzonych z fizyki: sterowanie nie zmienia ilości energii ani materii, tylko ich rozmieszczenie, czyli strukturę. Informacja to struktura zbioru stanów wykorzystywana w sterowaniu, a stany, które ją niosą, to komunikaty: na początku drogi oryginały, na końcu obrazy, a sposób przejścia od jednych do drugich to kod. Przykłady z geografii, pomiarów i przekładu ilustrują te pojęcia; osobno autor pokazuje, czym przenoszenie informacji, gdy obraz niesie to samo co oryginał, różni się od jej przetwarzania.
Tekst jest przystępną zapowiedzią „Jakościowej teorii informacji”, wydanej trzy lata później; przypis redakcji mówi wprost, że przedstawiona systematyka pochodzi z tej przygotowywanej książki.